Tổng quan về hoạt động trọng tài tại Việt Nam

Khả năng giải quyết tranh chấp bằng một cơ quan trung gian và với những quyết định ràng buộc thi hành thường là những ưu điểm chính của trọng tài so với biện pháp giải quyết tranh chấp thông qua các tòa án địa phương.

Đối với các giao dịch thương mại, các bên có thể chọn lựa nhiều giải pháp chọn lựa cho vấn đề giải quyết những bất đồng của họ phát sinh từ hợp đồng. Nếu các bên không chọn lựa trước, tranh chấp phát sinh từ hợp đồng của họ sẽ tùy thuộc vào Tòa án địa phương theo luật định hoặc do bên đối tác quyết định phát động vụ kiện. Điều này có thể không được hợp lẽ cho các bên khi cần xác định những quyền lợi kết ước của họ sẽ được thi hành vào thời điểm các bên giao kết hợp đồng. Thay vì thế, các bên có thể ấn định ràng buộc bởi một biện pháp giải quyết tranh chấp bằng một tòa án hoặc bằng một cơ quan trọng tài. Ưu điểm của hoạt động trọng tài so với Tòa án, chẳng hạn sẽ được giải quyết nhanh chóng, bí mật… luôn là giải pháp được các bên giao giao kết hợp đồng chọn lựa.

Trước khi có Pháp lệnh Trọng tài thương mại 2003, cơ chế giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài tại Việt Nam còn rất sơ sài khiến các doanh nhân nước ngoài không thể chọn lựa Trọng tài để giải quyết những bất đồng trong giao dịch thương mại của họ. Pháp lệnh Trọng tài năm 2003 đã khắc phục được những hạn chế trong hoạt động trọng tài. Bằng cách mở rộng định nghĩa về khái niệm “hoạt động thương mại” và khái niệm “có yếu tố nước ngoài” – theo đó đã mở rộng lĩnh vực tranh chấp cho phép giải quyết bằng trọng tài – Cơ quanlập pháp Việt Nam đã thừa nhận hoạt động trọng tài như là một cơ chế giải quyết tranh chấp đáng tin cậy. Pháp lệnh Trọng tài 2003 cũng đã hoàn chỉnh tính cấp tiến cho hoạt động trọng tài tại Việt Nam như là một biện pháp giải quyết tranh chấp lựa chọn để cho phép các doanh nghiệp nước ngoài có thể đưa tranh chấp của họ ra giải quyết trước một cơ quan trọng tài.

Hơn thế nữa, một phán quyết trọng tài xuất phát từ một quốc gia thành viên của Công ước New York 1958 có thể được thi hành dễ dàng tại Việt Nam – vốn là cũng là một thành viên của Công ước – như một phán quyết của Tòa án Việt Nam. Vì thế, các chủ thể trong Hợp đồng mua bán quốc tế có thể quyết định đưa tranh chấp của họ ra giải quyết tại Việt Nam như là một quốc gia trung gian thứ ba.

Công ước New York năm 1958 vốn là một văn bản Luật quốc tế được hầu hết các quốc gia trên thế giới tham gia ký kết và do đó, một phán quyết trọng tài dễ dàng được cộng đồng quốc tế thừa nhận giá trị hiệu lực hơn là một phán quyết tư pháp của Tòa án địa phương.